Neden Hep Üç?

Raffaello Sanzio, Üç Güzeller (yaklaşık 1504–1505). Musée Condé, Chantilly.

“Bir varmış, bir yokmuş” diye başlayan masalların çoğunda üç kardeş vardır ve işi hep en küçüğü başarır. Dilekler üç tanedir, sınavlar üç kez tekrarlanır, kapı üçüncü vuruşta açılır. Türkçede bile “üç kere maşallah” deriz, masallar “gökten üç elma düştü” diye biter. Neden hep üç?

Raffaello Sanzio, Üç Güzeller (yaklaşık 1504–1505). Musée Condé, Chantilly.
Raffaello Sanzio, Üç Güzeller (yaklaşık 1504–1505). Musée Condé, Chantilly.

Başı, ortası, sonu olan ilk sayı

Pisagorcular için üç, “bütün”ün ilk sayısıydı: Başlangıcı, ortası ve sonu olan ilk sayı. Bir ve iki henüz bir yapı oluşturmaz. Üç ise ilk şekli, üçgeni mümkün kılar. Aristoteles de bir anlatının başı, ortası ve sonu olması gerektiğini söyler. Üç, düşüncemizin bir hikâyeyi tamamlanmış saydığı en küçük birimdir.

Mitlerde üçlüler

Yunan mitolojisinde insanın ömrünü eğiren, ölçen ve kesen üç Moira vardır. Güzellik, neşe ve bolluğu temsil eden üç Kharis, yani Raffaello’nun resmettiği Üç Güzeller vardır. Hint geleneğinde yaratma, koruma ve yok etme Brahma, Vişnu ve Şiva’nın üçlüsünde (Trimurti) birleşir. Hristiyanlıkta Teslis, Kelt sanatında üç sarmallı triskelion, Osmanlı süslemesinde üç benekli çintemani… Farklı kültürler, birbirinden habersiz, aynı sayıda buluşur.

Bir anlatı makinesi olarak üç

Masal araştırmacıları buna “üç kuralı” der. Birinci deneme durumu kurar, ikinci deneme bir örüntü oluşturur, üçüncü deneme bu örüntüyü bozar ya da tamamlar. İki tekrar bir beklenti yaratır, üçüncüsü ise sürprizi taşır. Reklam sloganlarından konuşmalara kadar üçlü listelerin bu kadar akılda kalıcı olması da bu yüzdendir.

Belki de üç, zihnin bir örüntüyü fark edebildiği en küçük sayıdır. Mitler, dinler ve masallar bu sayıyı icat etmedi. Sadece, insan zihninin zaten aradığı bir ritmi buldular.