Hermetik Tablet ve Yukarıdaki Aşağıdaki

Heinrich Khunrath, Amphitheatrum Sapientiae Aeternae. Zümrüt Tablet’in metni, bir dağın yamacındaki taş levhaya kazınmış olarak resmedilmiştir. Harvard, Houghton Library.

Zümrüt Tablet (Tabula Smaragdina), Batı ezoterizminin en kısa ama en etkili metinlerinden biridir. Yalnızca birkaç düzine satırdan oluşur. Efsaneye göre, Hermes Trismegistus’un mezarında, elinde zümrütten bir levhayla bulunmuştur. Gerçek ise daha dolambaçlıdır ve bir o kadar ilginçtir.

Heinrich Khunrath, Amphitheatrum Sapientiae Aeternae. Zümrüt Tablet’in metni, bir dağın yamacındaki taş levhaya kazınmış olarak resmedilmiştir. Harvard, Houghton Library.
Heinrich Khunrath, Amphitheatrum Sapientiae Aeternae. Zümrüt Tablet’in metni, bir dağın yamacındaki taş levhaya kazınmış olarak resmedilmiştir. Harvard, Houghton Library.

Arapçadan Latinceye

Metnin bilinen en eski hâlleri Arapçadır. 8. ve 9. yüzyıllara tarihlenen ve Tyanalı Apollonius’a (Arap kaynaklarında Balinas) atfedilen Sirrü’l-Halîka (Yaratılışın Sırrı) adlı eserin sonunda yer alır. Metin 12. yüzyılda Latinceye çevrildi ve Avrupa simyasının temel taşlarından biri oldu. Isaac Newton bile Zümrüt Tablet’in kendi çevirisini ve yorumunu yazmıştır.

“Yukarıdaki, aşağıdaki gibidir”

Tabletin en çok alıntılanan cümlesi, Latincede quod est superius est sicut quod inferius diye geçer: Yukarıdaki, aşağıdaki gibidir; aşağıdaki de yukarıdaki gibi. Bu düstur, makrokozmos ile mikrokozmos arasındaki uyumu anlatır. Gökteki hareketler yeryüzündeki olaylara, evrenin düzeni insan bedenine yansır. Astroloji, simya ve tılsım geleneği bu fikir üzerine kuruludur.

Siena Katedrali’nin zemininde Hermes Trismegistus mozaiği, Giovanni di Stefano’ya atfedilir (1488).
Siena Katedrali’nin zemininde Hermes Trismegistus mozaiği, Giovanni di Stefano’ya atfedilir (1488).

Üç kez büyük Hermes

Hermes Trismegistus (“Üç kez büyük Hermes”), Yunan tanrısı Hermes ile Mısır’ın bilgelik tanrısı Thoth’un birleşmesinden doğmuş efsanevi bir figürdür. İslam geleneğinde sıklıkla İdris peygamberle özdeşleştirilir. Rönesans’ta Marsilio Ficino’nun Cosimo de’ Medici için çevirdiği Corpus Hermeticum, Hermes’i Musa’yla çağdaş kadim bir bilge olarak tanıttı. Siena Katedrali’nin zeminine kadar giren bu saygınlık, 1614’te Isaac Casaubon metinlerin aslında MS ilk yüzyıllarda yazıldığını gösterene kadar sürdü.

Tarihlendirme değişti, ama düsturun gücü değişmedi. “Yukarıdaki, aşağıdaki gibidir” bugün de, inansın inanmasın, dünyaya bakmanın bir yolu olarak yaşıyor. Belki de bu arşivin bütün yazıları, bu tek cümlenin farklı şerhleridir.